AMAZON BỊ CHỈ TRÍCH VÌ ĐỂ SÁCH AI VỀ ADHD XUẤT HIỆN TRÀN LAN

Amazon được biết đến là nền tảng thương mại điện tử lớn nhất thế giới, đang phải đối mặt với nhiều chỉ trích từ các chuyên gia sau khi hàng loạt cuốn sách do AI biên soạn về các chủ đề nhạy cảm như rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) được phát hiện tràn lan trên hệ thống mà không có cảnh báo rõ ràng. Theo báo cáo từ tờ The Guardian, điều này đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về trách nhiệm đạo đức của Amazon đối với người dùng.

Nhiều sách do AI tạo ra nhưng quảng bá như “lời khuyên chuyên gia”

Khi người dùng tìm kiếm sách về ADHD trên Amazon, hàng loạt kết quả hiện ra với các tựa đề như:

• Navigating ADHD in Men: Thriving with a Late Diagnosis (Giúp nam giới vượt qua thời kì khó khăn của rối loạn tăng động giảm chú ý)

• Men with Adult ADHD: Highly Effective Techniques for Mastering Focus, Time Management and Overcoming Anxiety (Những kĩ thuật hiệu quả giúp nam giới ở độ tuổi trưởng thành mắc ADHD kiểm soát sự tập trung, quản lí thời gian và vượt qua lo âu)

• Men with Adult ADHD Diet & Fitness (Chế độ ăn uống và thể dục cho nam giới mắc ADHD ở tuổi trưởng thành)

Tuy nhiên, theo công ty Originality.ai, nền tảng chuyên phát hiện nội dung AI thì cả 8 đầu sách được kiểm tra đều có tỷ lệ 100% do AI tạo ra. Những sách này vẫn được giới thiệu là có nội dung “chuyên gia tư vấn”, khiến người dùng dễ bị nhầm lẫn và đặt niềm tin sai lệch.

Nội dung sai lệch, nguy hiểm và không có kiểm duyệt

Nhiều chuyên gia lo ngại các cuốn sách này chứa thông tin thiếu kiểm chứng, thậm chí nguy hiểm. Một số sách du lịch AI từng khuyên nếm thử nấm không rõ nguồn gốc, hay đưa ra hướng dẫn không an toàn.

Trong lĩnh vực y tế, nhà nghiên cứu Michael Cook (ĐH King's College London) cảnh báo rằng AI có thể pha trộn giữa khoa học, giả tưởng và thuyết âm mưu, khiến các sách do AI viết ra dễ đưa ra những lời khuyên độc hại.

“Không thể tin tưởng AI khi xử lý các chủ đề y tế nhạy cảm. Chúng không đủ khả năng đánh giá hoặc tái tạo kiến thức chuyên sâu mà không có sự giám sát chặt chẽ từ chuyên gia,” ông Cook nhấn mạnh.

Không có luật buộc dán nhãn sách do AI viết

Hiện chưa có quy định buộc các sách do AI biên soạn phải được dán nhãn rõ ràng. Theo luật bản quyền hiện hành, chỉ khi nội dung bị sao chép từ tác giả thật thì mới bị xử lý. Tuy nhiên, Cơ quan Tiêu chuẩn Quảng cáo Anh (ASA) yêu cầu các sản phẩm AI không được quảng bá theo cách khiến người tiêu dùng tưởng rằng chúng do con người viết.

Trải nghiệm thực tế: Khi người dùng bị “lừa” bởi sách AI

Richard Wordsworth, một "bệnh nhân" ADHD phát hiện những lời khuyên độc hại từ sách do AI viết. Ảnh: The Guardian.

Richard Wordsworth, người vừa được chẩn đoán ADHD ở tuổi trưởng thành, đã mua một cuốn sách trên Amazon sau khi tìm kiếm với cụm từ “ADHD ở nam giới độ tuổi trưởng thành”. Tuy nhiên, ngay từ những trang đầu, ông cảm thấy “giọng văn kỳ lạ”, đầy rẫy trích dẫn ngẫu nhiên và thông tin sai lệch.

Một chương trong sách cảnh báo người mắc ADHD sẽ gây ra tổn thương cảm xúc không thể tha thứ cho người thân, một nội dung không có căn cứ khoa học và mang tính xúc phạm. Thêm vào đó, sách còn tuyên bố rằng những người như ông “có nguy cơ tử vong sớm hơn gấp 4 lần”.

Wordsworth sau đó phát hiện ảnh tác giả có dấu hiệu do AI tạo ra và không có trình độ chuyên môn rõ ràng. Ông cũng chia sẻ: “Nếu cha tôi, một người học cao hiểu rộng còn bị lừa, thì bất kỳ ai cũng có thể rơi vào bẫy này. Thật tệ khi những người đang tuyệt vọng lại bị nhồi nhét thông tin nguy hiểm từ những kẻ "viết sách" trục lợi.”

Amazon cần chịu trách nhiệm đạo đức

Giáo sư Shannon Vallor (Đại học Edinburgh) khẳng định Amazon có “trách nhiệm đạo đức trong việc không tạo điều kiện cho các sản phẩm gây hại lan truyền trong cộng đồng”.

Dù không thể đòi hỏi từng người bán cá nhân phải chịu trách nhiệm hoàn toàn, nhưng một nền tảng quy mô như Amazon cần có biện pháp kiểm soát mạnh mẽ hơn, đặc biệt với những nội dung liên quan đến sức khỏe và đời sống thực tế.

Kết luận

Sự tràn lan của sách do AI viết, đặc biệt trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần như ADHD, đang đặt ra những câu hỏi lớn về rủi ro nghiêm trọng đối với người dùng. Cần sớm có hành lang pháp lý rõ ràng và trách nhiệm từ các nền tảng như Amazon để bảo vệ người tiêu dùng khỏi các nội dung sai lệch, độc hại và phi đạo đức.

KINDLE SAIGON – MÁY ĐỌC SÁCH KINDLE CHÍNH HÃNG